محمود سامانى

177

مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )

مناسبات اشراف حجاز با ايرانيان و نيز اثرگذارى عثمانى بر موضع‌گيرى اشراف در قبال صفويه را از اين گزارش مىتوان دريافت . بنا به نقلى ، امير مكه ، شريف ابو نمى و فرزندانش به همراهى قاضى مكه ، امير جده و فقها ، در مكه برابر باب ام هانى جمع شدند و براى پيروزى سلطان عثمانى در مواجهه با صفويان دعا كردند . « 1 » بنابراين ، مناسبات صفويه با حجاز تا اندازه زيادى تابع مناسبات آنان با عثمانى بود ، چنان‌كه به موجب اسناد عثمانى ، ايرانيان آماده به سفر حج بارها منع شدند . براى نمونه پس از باز پس گيرى بغداد از سوى صفويه ، دولت عثمانى ابلاغ كرد كه ايرانيان حق انجام حج را ندارند . حج‌نگزاردن شاهان صفوى نيز به دلايل سياسى - نظامى و اطمينان نداشتن از ناحيه عثمانى بود . عثمانىها از آن ترس داشتند كه شيعيان در مسير حج با قبايل ساكن آناتولى كه با آنان قرابت مذهبى داشتند ، متحد شوند . همچنين اين دولت با صفويه براى تسلط بر عراق و عتبات عاليات رقابت و درگيرى داشتند . از اين رو ، نسبت به حجاج ايرانى بدبين بودند و چنين نگرشى در مناسبات صفويه با حجاز اثرگذار بود . حاكمان و مردم حجاز نيز تحت تأثير نفوذ عثمانى ، حجاج و زائران بيت الله الحرام و مرقد رسول‌الله ( ص ) را در عصر صفوى از اينكه آنان شيعه‌مذهب هستند به ديده دشمن مىنگريستند و ايرانيان با برخورد و رفتار نامناسب اشراف حجاز ، خادمان حرمين و ديگر مقامات آنجا روبه‌رو بودند . ايرانيان در مسير حج نيز گاهى با خطرهايى چون مسدود شدن متوالى راه حج ( مسير بصره - مكه ) ، غارت كاروان‌ها و برخوردهاى ناشايسته كارگزاران عثمانى دست و پنجه نرم مىكردند . اسناد موجود در عثمانى از رفتارهاى توهين‌آميز با ايرانيان حكايت مىكند .

--> ( 1 ) . درر الفوائد المنظمه ، ج 1 ، ص 571 .